zondag 26 februari 2012

Geschiedenis als breinbreker

Soms is het uitzoeken van de geschiedenis van plantages net een grote boeiende puzzel. Verleden jaar, rond deze tijd, begon ik met de plantages die op de grens van de Beneden- en Boven Commewijne lagen, naast de Commetewanekreek. Ik stopte er al snel mee, want ik kon weinig informatie vinden. Nu heb ik ondertussen alle andere plantages langs de Beneden Commewijne gehad en liggen die eersten er nog steeds. Het gaat om Nieuw Roeland, Venlo, Bredevoort en L’Embarras. Blijkbaar dus geen interessante plantages en allemaal ook al snel weer verlaten. Toch wil ik de beschrijving compleet hebben en ben sinds de kerstvakantie informatie aan het verzamelen. Die blijkt inderdaad spaarzaam te zijn en nog verwarrend ook. Wat ik heb schrijf ik nu hier maar op; ook om eens te laten zien uit wat voor kleine brokstukjes je een verhaal kunt opbouwen.

Eerst de kaart er maar bijpakken. Die van Lavaux uit 1758 wel te verstaan. Daarop is de volgorde stroomafwaarts: Schoonoort, Nieuw Roeland (I. Rouleau), Hooyland, Lambaras (Lanhe, Koopstad en Rokhussen) , Beninenburg (Erven Benine LaJaille), De Nieuwe Grond (Berewoud en Comp). Deze kaart heeft het grote voordeel boven alle andere kaarten dat de eigenaren vermeld staan. Expres een iets langer rijtje. Dat is nodig voor het vervolg van de speurtocht. Nu de kaart van Moseberg uit 1801. Daar zien we een andere volgorde: Schoonoord, Nieuw Roland, Breedevoort, L’Embarras, Venlo, Beninenburg en de Nieuwe Grond. Hooiland staat er niet meer tussen (ligt alleen nog langs de Commetewane), Breedevoort komt er tussen en verderop Venlo. Let trouwens ook eens op het verschil in spelling!

Googelen leidt naar de Heerlijkheid Bredevoort en de familie Steenbergh uit Venlo. Deze familie verhuisde deels naar Suriname. Kat in het bakkie lijkt het. Vooral omdat een lid van de familie trouwde met Gabriel de la Jaille junior. Zijn zuster was met de eigenaar van Hooiland getrouwd. Ruiltje binnen de familie dus? Dan verschijnt in de Surinaamsche Almanak van 1793 de naam van Reinhard Menno Larcher. Die kwam toevallig ook uit Venlo. De familie Larcher blijkt de bewoner van Slot Keenenburg te zijn geweest. En wie waren de vorige eigenaren? Jawel, de familie Steenbergh. De relaties stapelen zich op. En het gaat verder: Steenbergh was in Suriname zaakwaarnemer van Coopstad en Rochussen, de eigenaren van L’Embarras en trouwens één van de grootste slavenhandelaren. De compagnon van Steenbergh was JH Saffin en die trouwde weer met de zus van Steenbergh. De banden worden strakker aangehaald.

De naamLarcher komen we vaker tegen in de Surinaamse geschiedenis. Jean Louis Larcher van Kenenburg (jawel) was in 1746 commandeur van de troepen in Suriname. De familieband heb ik echter (nog) niet kunnen vinden. Wel dat Jean Louis getrouwd was met een Bachman. En zo heette de moeder van de Steenberghjes ook van haar achternaam (toeval?).

Op naar de Koninklijke Bibliotheek dan maar voor een duik in het Oud Surinaams Archief. Helaas, daar werd het verhaal nog ingewikkelder. In 1759: Beninenburg, tussen de plantages van Beerewout en Van de Loo. De eerste klopt met de kaart van Lavaux. Maar wie was Van de Loo dan? Niets over terug te vinden.

In 1754: L’embarras, erflater Gabriel de la Jaille. Tussen Kromwijk en Nieuw Goed Accoord. Twee onbekende plantages komen hier opduiken! Gemachtigde is Willem Hendrick van Steenbergh, gemachtigd door Louisa Helena Anthonia van Steenbergh, weduwe van Gabriel de La Jaille. We hebben het hier dus wel over dezelfde L’Embarras, maar omringd door twee onbekende plantages die op Internet niet te vinden zijn.
In 1755 werden Larcher en Oostendorp als eigenaren van L’Embarras genoemd. Dat klopt weer, want Oostendorp was een latere compagnon van Coopstad.

Zoeken naar Kromwijk in de KB levert in 1754 als erflater Gabriel de la Jaille op. Kromwijk ligt tussen plantage Perou en L’Embarras. Perou was de aanlegger van de Nieuwe Grond. Dan moet Beninenburg dus eerst Kromwijk geheten hebben. Maar waarom heette die plantage dan zo? Kreeg Benine de la Jaille de plantage als erfenis en hernoemde zij haar naar zichzelf?

Dan Nieuw Goed Accoord maar eens opzoeken. Bingo! In 1753 werd vermeld: huurder Jean Martin, eigenaar Jacques Rouleau; tussen plantage Schoonoort en plantage van Gabriel de la Jaille. Logischerwijs zou die laatste dan Hooiland moeten zijn en had Rouleau een akkoordje gesloten en later de plantage naar zichzelf genoemd. Rouleau vertrok al uit Suriname. En wie treffen we dan in 1766 aan bij de Vrijmetselaars in Zwolle? R.M. Larcher en Léonard Daniël Pellichet. De laatste stond in 1755 vermeld als zaakgelastigde van de plantage Nieuw Goed Accoord voor Jacques Rouleau, woonachtig te Zwolle!

Als laatste voorlopig: in de Surinaamsche Almanakken na 1793 werden L’Embarras en Venlo steeds samen genoemd en heetten ze in het Sranan Tongo samen Lamra. Wanneer en waarom gingen die twee samen. En waar bleef de relatie tussen de plantages Bredevoort en Venlo?

Genoeg aanwijzingen dus, maar nog geen sleutel(s). Zo blijft het voor mij nog een fascinerende hoofdbreker waar alles met alles samenhangt. Ik ga mij eerst maar even bezig houden met wat andere interessante onderwerpen die ik pas in een paar historische romans over Suriname tegenkwam en waar hopelijk wat meer info over te vinden is.