zondag 3 april 2011

Kaarten van plantages in Suriname

Voor een goed beeld van de geschiedenis van de plantages in Suriname maak ik vaak gebruik van een aantal oude kaarten. Hoog tijd om die eens op een rijtje te zetten om het overzicht niet kwijt te raken!

De oudste kaart komt uit 1671. De kaart is onderdeel van een atlas. De kaart is gekopieerd en aangevuld door een Nederlander na de verovering van Suriname op de Engelsen. Op deze kaart staan 107 plantages. Deze liggen allemaal ver landinwaarts. Waarschijnlijk hielden de Engelsen niet zo veel van polderen!
De opdrachtgever was William Blathwayt. Van het najaar 1668 tot januari 1672 werkte hij in Den Haag. Waarschijnlijk is hij in die tijd de eigenaar geworden van de eerste kaart van Suriname. Deze kaart is te vinden in de John Carter Brown Library.

De eerste kaart van Suriname die met zekerheid door een Nederlander is gemaakt komt uit 1671. De kaart is gemaakt door Willem Mogge. Hij kreeg in 1667 de opdracht van de Raad van Staten van Zeeland om een nauwkeurige kaart van geheel Suriname te maken. Ook deze tweede kaart is terug te vinden in de William Blathwayt-atlas.

Caerte ofte vertooninge vande Rivieren van Suriname en commenwijne met verscheyde Creken uyt deselue spruijtende als Para Surinoo en cotteca ende Ander meergelyck die nu tegen woordich bewoont verden

Op deze kaart staan minder plantages (100) dan op de kaart van 1667. Dat komt omdat een aantal Engelsen Suriname had verlaten.

De volgende kaart is die van de Labadisten uit 1686. Deze kaart is niet op Internet terug te vinden, behalve in een artikel in de West-Indische Gids uit 1921. Een derde kaart die gebruik maakte van de kaart van Mogge en die van de Labadisten is wel beschikbaar bij de Bibliotheek Rotterdam en dateert uit de periode 1713-1718. Op deze kaart worden 148 plantages vermeld. De toename is vooral te zien in het gebied van de Boven-Commewijne.

In 1715 verschijnt de kaart van Walraven. Deze kaart is eigenlijk een verbeterde versie van de voorgaande kaarten. Helaas heb ik deze kaart nog niet op Internet kunnen vinden.

De meest gebruikte kaart is die van Lavaux uit 1737. Op deze Algemeene kaart van de Colonie of Provintie van Suriname staan 437 plantages. Deze vierde kaart is wel te vinden op Internet.

In 1770 wordt een herdruk uitgebracht. Deze kaart bevat echter veel fouten. De vijfde kaart wordt vermeld in het werk van Philip Fermin: Nieuwe algemeene beschryving van de colonie van Suriname. Behelzende al het merkwaardige van dezelve, met betrekking tot de historie, aardrijks- en natuurkunde

De zesde kaart is die van Moseberg uit 1801. De grote verdienste is dat hij een bruikbare kadastrale overzichtskaart samenstelde, die nog steeds gebruikt wordt. Het is namelijk de enige kaart van Suriname, waarop zowel de namen, ligging als grootte der ruim 700 gronden uit de bloeitijd van het plantagewezen zijn aangegeven.

Daarna verschijnt de kaart van Cateau van Roseveldt en van Lansberge. In de jaren 1871 en 1872 reisden zijn in het binnenland van Suriname. De kaart werd in 1880 door de Nederlandse regering gekocht, toen er grote behoefte bestond aan een betrouwbare grondslag voor de uitgifte van (goud) concessies.

In 1930 wordt deze kaart vervangen door die van Bakhuis en de Quant.Deze kaart wordt 30 jaar lang gebruikt als de wettige basis voor het uitgeven van percelen en vergunningen.

De laatste vijf kaarten komen uit de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam en zijn te vinden in de collectie Suriname 1599 – 1975.

Ik heb een deel van de  informatie van deze kaarten overgebracht op Google Earth. Op die manier wil ik zichtbaar maken waar je nu nog deze oude plantages kunt terugvinden aan de hand van hedendaagse landschapskenmerken.

36 opmerkingen:

  1. Hello,
    very very interesting
    I am looking for the plantations of Stephen Lawrence Neal (1688-1762). He is the son of John Neel (or the Neal) and Anna Verboom. He possessed, sorry in french, la rencontre, le nouveau levant, le nouveau moka, la thyronne, and a fifth one. Could you help? Thanks

    BeantwoordenVerwijderen
  2. The fifth plantation of Stephanus Laurentius Neale was Courtvlugt.This plantation was in possession of Maria Jacoba Grommé whom he married in 1727.She died in 1744 and ownership went back to her family. See also my article on Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Stephanus_Laurentius_Neale (in Dutch).

    With kind regards.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Thanks Kees. This is very interesting. I am translating the reference work from Gulcher also. I am a descendant of SL Neale from his third or fourth wife. I found on the Lavaux map 3 plantations in the name of Neale: one SL Neale, and two AG Neale. Wondering who AG refers to?
    Good luck with your book!
    Aymeric

    BeantwoordenVerwijderen
  4. On the original map http://bit.ly/wJjFrT he is named Steph L. Neale. On the updated map http://bit.ly/yGu5dQ the AG's are mentioned. My first guess is that this is a misspelling/wrong data, as this map is updated in Holland. But I will look into it.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Ok got it. I initially thought that it was the initials for one of his family member.
    Thank you

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Hallo, mijn naam is Berrys Sipsma en ben als geinteresseerde ook bezig met plantages in kaart te brengen, maar niet alleen in Commewijne. Wat mij opvalt is dat b.v. de Hoer Helena-kreek ( of Orleane kreek op de kaart van de Lavaux zuidelijk van PL. Tulpenburg een bocht naar het Z.W. maakt..terwijl op de kaarten van Moseberg en van Rosevelt deze kreek vrijwel loodrecht Zuidelijk loopt !! Enige suggesties ???????

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Beste Berrys,
    Interessante vraag! IK heb er geen bewijs voor, maar denk dat deze wijziging een praktische reden heeft. Omdat er nog geen Oost-West verbinding was moest alle vervoer over water. De plantages waren dus gebaat met goede waterwegen om hun bederfelijke producten snel naar de stad te kunnen afvoeren en andere producten te kunnen aanvoeren. Ik vermoed daarom dat de eigenaren een gedeelte van de kreek hebben gekanaliseerd. De plantages aan de Beneden-Commewijne zijn pas laat aangelegd, na het verschijnen van de kaart van Lavaux. Daarom zie je dat rechte stuk pas op de kaarten van Moseberg en Rosevelt. Nogmaals, dit is een aanname, waar ik geen bewijs voor heb.
    Ik ben heel benieuwd naar de resultaten van jouw activiteiten!

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. de kreek is rond 1980 gede-meandeerd en verbreed door het LOC (landbouw ontwikkelingsplan Commewijne)

      Verwijderen
  8. Beste Kees
    Ik ben al enige maanden bezig om zoveel mogelijk plantages in kaart te brengen, uitgaande in eerste instantie van de kaart van Lavaux en later met behulp van de overige kaarten zoals die van Moseberg en Rosevelt. Ik denk nu zo een kleine 1000 in kaart tehebben gebracht in een tekening op Paint, waarbij ik niet de pretentie heb dat dit en kartografisch hoogastandje is, maar het geeft mij wel een globaal beeld van waar zij allemaal gelegen moeten hebben. Mijn kaart is inmiddels gegroeid tot zo een 100 Mb. en als ik die zou kunnen uitprinten beslaat die ongeveer 10 A-3 -tjes !!

    m.vr.groet
    Berry Sipsma ( Sipsma47@hotmail.nl )

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Ik ben heel benieuwd naar je resultaat. Ga je het ergens publiceren?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Beste Kees,
      Momenteel ben ik bezig met het opschonen en uitbaggeren van kreken aan de boven commewijnerivier. was verwonderd hoeveel plantages daar waren,was op zoek naar kaarten en kwam jou site tegen. cassiwinicakreek is helemaal opgeschoond tot aan het cordonpad,opgemeten 36 km.ook de caramaccakreek is deels ontbost en opgeschoond.heb begrepen dat er ergens nog een oude molen bij een sluis moet staan . ga dat zoeken en fotos maken. grt. remie

      Verwijderen
    2. jammer dat je niet meer reageert Kees, of zit ik dan op een verkeerde site ??

      gr. Berry

      Verwijderen
  10. Beste Kees
    Bedankt voor je antwoord. Of ik ga publiceren weet ik nog niet. IK vind dat ik nog lang niet volledig genoeg ben. Ik mis nog de plantages aan de Motkreek totaan de kustlijn en de planages ten oosten daarvan, die alleen te vinden zijn op de kaart die jijzelf hier geplaatst hebt, alleen bij het maximaal vergroten daarvan zijn de namen niet meer te lezen helaas !

    groet, Berry

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Als het goed is heeft de Surinaamse regering (Wijdenbosch) ervoor gezorgd dat de vroegere plantage-eigenaren of hun erfgenamen geen rechten kunnen doen gelden op de plantages. Thank God for that.

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Motkreek, oorspronkelijk Mudcreek, wordt binnenkort deels ontbost en opgeschoond door het Ministerie van Openbare Werken.weliswaar niet tot aan de kustlijn daar dit toch steeds weer zal dichtslibben

    BeantwoordenVerwijderen
  13. is er informatie over plantage sardam in de cottica rivier ter hoogte van plantage ephrata.

    BeantwoordenVerwijderen
  14. Over de plantage Sardam is vrij veel bekend. Hij is rondom 1700 aangelegd door 3 zwagers. In 1863 werden 287 slaven geëmancipeerd. Er werden geen nieuwe werknemers aangenomen en vanaf die tijd is de plantage verlaten. Meer info is te vinden bij Suriname Heritage of stuur mij een mailtje.

    BeantwoordenVerwijderen
  15. In het district Para zijn op de kaarten plantages aangeduid met "Aan". wat houd dat precies in.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Deze plantages werden opgekocht door de eigenaren van de plantage met de naam die achter Aan staat. Vaak ging het om de slaven die op die plantage werkten omdat de aanvoer van slaven niet voldoende was

      Verwijderen
    2. Geachte Heer ,
      Wat is bekend over plantage de Hulp in het district Commewijne .
      Met Vriendelijke Groet
      Gerold

      Verwijderen
    3. De plantage is na 1744 aangelegd. In 1793 werd er koffie en katoen vebouwd. Het was toen al onderdeel van plantage Vrouwenvlijt, dichter bij de Commewijnerivier. Spoedig daarna werd de plantage verlaten.

      Verwijderen
    4. de Hulp behoorde vanaf de 70jaren tot voor kort a.d Familie Tjin A Djie toe. paar jaren terug a.d Staat verkocht

      Verwijderen
    5. de plantages met 'Aan" dienden als houtgronden (dus houtkap) voor de plantages waar de Aan voorin staat

      Verwijderen
  16. Ik zou graag info willen over plantage Heysvliet te Commewijne? Weet U daar ook iets over

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Heystvliet aan de Surnauskreek vormde steeds 1 geheel met buurplantage Merveille. Deze plantage was genoemd naar Prina de Merveille, echtgenote van Albertus van Heyst uit Terneuzen. Hij heeft de plantage rond 1700 aangelegd. In 1770 was Samuel van Heyst de eigenaar. Hij bezat ook de iets lager gelegen plantage Laarwijk. Omstreeks 1793 werd Heystvliet door zijn erfgenamen ontgonnen. In de periode 1830-1863 komt Heystvliet echter niet in de registers voor. Dat verandert na de emancipatie in 1863. Dan wordt Heystvliet weer in productie genomen. In 1909 wordt Samson als eigenaar genoemd. Hij verbouwt rijst, aardvruchten en cacao. Daarna wordt de plantage weer verlaten.

      Verwijderen
  17. Dag Kees,

    wat een goed werk; een interessant blog! Ik heb een vraag over de 1770-herdruk van de kaart van Lavaux. Voor een onderzoeksproject zouden wij die wellicht willen gebruiken als basis voor onze database. Maar, jij schrijft dat er veel fouten in zitten? Wat voor fouten heb jij gevonden?

    Met vriendelijke groeten,
    Tim Kooijmans

    BeantwoordenVerwijderen
  18. Beste Tim,
    Ik weet niet meer exact welke fouten. De kaart is een uitwerking van de oorspronkelijke kaart van Lavaux. Deze was al sinds 1744 niet meer in dienst bij de WIC. Diverse landmeters hebben aan een update gewerkt. Deze aanpassingen moesten eerst naar Holland gezonden worden, wat al voor ruis zorgde. Daarnaast veranderde de eigendomssituatie nogal eens. Omdat er langere tijd overheen ging voor de uiteindelijke druk waren er ondertussen hier en daar al nieuwe eigenaars. Dat geldt zeker voor de plantages waar staat "boedel van..."

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ah helder Kees, dankjewel. Veranderingen van plantagenamen en veranderingen van eigenaren moeten inderdaad goed in de gaten gehouden. Maar zolang de topografie op de kaart klopt is ie bruikbaar.

      Verwijderen
  19. Hallo Kees
    Ik heet Gerson Heb je informatie over de Warappa kreek zelf of de plantages langs de Warappakreek. Waren het echt eerst de Britse planters die daar begonnen plantages aan te leggen? Ik zoek informatie voor een archeologisch onderzoek door archeologieafdeling van de Anton de Kom Universiteit Suriname

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Beste Gerson,
      In de West Indische Gids 1966 nr. 45 schrijft Van Renselaar dat de Engelsen de kreken opzochten in het binnenland. Daar hadden ze minder problemen met afwatering en hadden ze betere bescherming tegen overvallen vanuit zee. Hij noemt een aantal kreken, maar niet de Warappa.

      Verwijderen
  20. is er ook wat bekend over plantage Montauban aan de Orleanakreek ?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Montauban werd in 1764 aangelegbd door Ekie Arabet . Het was de bedoeling dat de kleine percelen langde Orleane gebruikt zouden worden voor voedsel (kost) of voor kleinere boeren. De perelen werden echter al snel samengevoegd. Zo ook Montauban, dat omstreeks 1766 samenging met Montpellier. Montauban wordt in 1771 overvalle door de mannen van Boni en Arabet werd vermoord. Daarna werd de plantage geveild en gekocht door Aubin Nepveu, eigenaar van Vrouwenvlijt aan dezelfde kreek envolgens mij de broer van gouverneur Jean Nepveu. De plantage ligt op een zandrits en bracht niet veel op.

      Verwijderen
  21. ik heb andere dan deze kaart gezien, waar de plantages niet tegenover elkaar liggen zoals i.d werkelijkheid. deze kaart komt vrij dichtbij over met de realiteit.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Beste Elisabeth,
      Welke kaart bedoel je met "deze kaart"? Ik vind zelf de kaart van Bahuis en Quant het meest overzichtelijk.

      Verwijderen
  22. we hebben Montauban in 2007 gekocht.
    de zanderige bodem verleend zich goed voor kleine gewassen zoals peper, boulanger (in NL aubergine) cassave , watermeloen....
    de 1e eigenaar Eli Arabet is in 1771, amper 7jaar nadat hij Montauban aanlegde, vermoord door weglopers, ondanks pogingen van zijn eigen slaven hem te beschermen (leefde waarschijnlijk in concubinaat met een slavin)...montauban is daarna verschillende malen doorverkocht tot 2007.
    Ik had graag een ingezoomde scan van de orleankreek omgeving Montauban omdat de namen op de door jou geplaatste kaart bij inzoomen onduidelijk worden.

    BeantwoordenVerwijderen
  23. Beste Elisabeth,
    Ik heb de links even getest,maar ik krijg de details op mijn laptop haarscherp in beeld. Probeer het anders via de website: http://www.geheugenvannederland.nl/?/nl/collectieindex/suriname_in_kaart_gebracht

    BeantwoordenVerwijderen