zondag 3 april 2011

Kaarten van plantages in Suriname

Voor een goed beeld van de geschiedenis van de plantages in Suriname maak ik vaak gebruik van een aantal oude kaarten. Hoog tijd om die eens op een rijtje te zetten om het overzicht niet kwijt te raken!

De oudste kaart komt uit 1671. De kaart is onderdeel van een atlas. De kaart is gekopieerd en aangevuld door een Nederlander na de verovering van Suriname op de Engelsen. Op deze kaart staan 107 plantages. Deze liggen allemaal ver landinwaarts. Waarschijnlijk hielden de Engelsen niet zo veel van polderen!
De opdrachtgever was William Blathwayt. Van het najaar 1668 tot januari 1672 werkte hij in Den Haag. Waarschijnlijk is hij in die tijd de eigenaar geworden van de eerste kaart van Suriname. Deze kaart is te vinden in de John Carter Brown Library.

De eerste kaart van Suriname die met zekerheid door een Nederlander is gemaakt komt uit 1671. De kaart is gemaakt door Willem Mogge. Hij kreeg in 1667 de opdracht van de Raad van Staten van Zeeland om een nauwkeurige kaart van geheel Suriname te maken. Ook deze tweede kaart is terug te vinden in de William Blathwayt-atlas.

Caerte ofte vertooninge vande Rivieren van Suriname en commenwijne met verscheyde Creken uyt deselue spruijtende als Para Surinoo en cotteca ende Ander meergelyck die nu tegen woordich bewoont verden

Op deze kaart staan minder plantages (100) dan op de kaart van 1667. Dat komt omdat een aantal Engelsen Suriname had verlaten.

De volgende kaart is die van de Labadisten uit 1686. Deze kaart is niet op Internet terug te vinden, behalve in een artikel in de West-Indische Gids uit 1921. Een derde kaart die gebruik maakte van de kaart van Mogge en die van de Labadisten is wel beschikbaar bij de Bibliotheek Rotterdam en dateert uit de periode 1713-1718. Op deze kaart worden 148 plantages vermeld. De toename is vooral te zien in het gebied van de Boven-Commewijne.

In 1715 verschijnt de kaart van Walraven. Deze kaart is eigenlijk een verbeterde versie van de voorgaande kaarten. Helaas heb ik deze kaart nog niet op Internet kunnen vinden.

De meest gebruikte kaart is die van Lavaux uit 1737. Op deze Algemeene kaart van de Colonie of Provintie van Suriname staan 437 plantages. Deze vierde kaart is wel te vinden op Internet.

In 1770 wordt een herdruk uitgebracht. Deze kaart bevat echter veel fouten. De vijfde kaart wordt vermeld in het werk van Philip Fermin: Nieuwe algemeene beschryving van de colonie van Suriname. Behelzende al het merkwaardige van dezelve, met betrekking tot de historie, aardrijks- en natuurkunde

De zesde kaart is die van Moseberg uit 1801. De grote verdienste is dat hij een bruikbare kadastrale overzichtskaart samenstelde, die nog steeds gebruikt wordt. Het is namelijk de enige kaart van Suriname, waarop zowel de namen, ligging als grootte der ruim 700 gronden uit de bloeitijd van het plantagewezen zijn aangegeven.

Daarna verschijnt de kaart van Cateau van Roseveldt en van Lansberge. In de jaren 1871 en 1872 reisden zijn in het binnenland van Suriname. De kaart werd in 1880 door de Nederlandse regering gekocht, toen er grote behoefte bestond aan een betrouwbare grondslag voor de uitgifte van (goud) concessies.

In 1930 wordt deze kaart vervangen door die van Bakhuis en de Quant.Deze kaart wordt 30 jaar lang gebruikt als de wettige basis voor het uitgeven van percelen en vergunningen.

De laatste vijf kaarten komen uit de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam en zijn te vinden in de collectie Suriname 1599 – 1975.

Ik heb een deel van de  informatie van deze kaarten overgebracht op Google Earth. Op die manier wil ik zichtbaar maken waar je nu nog deze oude plantages kunt terugvinden aan de hand van hedendaagse landschapskenmerken.