zaterdag 12 maart 2011

Elisabeth Samson, een vrije, zwarte vrouw in het 18e eeuwse Suriname

Vanuit twee verschillende plantages kwam ik terecht bij één heel bijzondere vrouw. Via de plantages Hooyland en Saltzhalen aan de Commetewane kom ik op de plantage Onverwacht die in bezit was van Frederick Bossé en daarvoor van Carel de Hoy, de broer van de eigenaar van Hooyland. Bossé was getrouwd met Maria Jansz. Maria. Zij was als slavin geboren op de Engelse kolonie St.Christophel (nu Saint Kitts), en met haar meester Jan van Susteren naar Suriname gekomen. In 1713 werd zij samen met haar moeder gemanumitteerd (vrijgelaten). Twee van de kinderen van deze Nanoe waren Nanette en Elisabeth Samsom, beiden halfzusters van Maria. Elisabeth leerde rekenen en schrijven en hielp in de handelsmaatschappij van Bossé met de correspondentie en administratie. Zij leefde een tijd samen met een Duitse legerkapitein. Samen met hem was ze de baas over twee koffieplantages en bleek daar heel goed in te zijn.

Elisabeth werd vooral bekend door haar wens te trouwen, om na de dood van deze kapitein, te willen trouwen met een blanke man. Dat was ongehoord in die tijd en, volgens de blanken in Suriname, volkomen tegen de wet. Elisabeth haalde echter bij de Staten-Generaal in Holland haar recht. Ze keert terug naar Suriname en trouwt daar met Herman Sobre. Het huwelijk met een blanke man geeft haar eindelijk het aanzien waar ze naar op zoek is.
Samen met haar zus Nanette komt zij in bezit van steeds meer koffieplantages. Elisabeth bleek een zeer succesvol zakenvrouw te zijn en werd een bijzonder rijke vrouw. Na haar overlijden gaan haar bezittingen (waaronder elf plantages) en diverse grote woningen in Paramaribo over naar haar zus en naar Sobre. Voor de begrafenis van Elisabeth kan er bij Sobre echter niet meer af dan vijftig gulden. Sobre mist, helaas voor hem, het scherpe zakeninstinct van zijn vrouw en zit al snel tot in zijn nek in de schulden. Noodgedwongen moet hij een groot deel van de door Elizabeth vergaarde bezittingen van de hand doen.

Elisabeth Samson is een heel bijzonder vrouw in de geschiedenis van Suriname. Dat kwam niet alleen door haar rijkdom die zij zelf vergaard. Dit komt vooral vanwege de opschudding die zij in Suriname veroorzaakte omdat zij de eerste gekleurde vrouw was die met een blanke man trouwde. Ongehoord in die tijd, waar formeel een strikte scheiding tussen blank en zwart heerste. Wat haar echter weer omstreden maakt is dat zij, als voormalige slavin, zelf slaven gebruikte om rijk te worden.
Al met al blijft het een fascinerend levensverhaal!

Cynthia McLeod heeft een boek over haar geschreven: Elisabeth Samson, een vrije, zwarte vrouw in het 18e eeuwse Suriname. Het boek is gebaseerd op uitgebreid onderzoek. Na Hoe duur was de suiker het volgende boek van haar dat een mooie plaats in mijn boekenkast krijgt!